نمونه پژوهی | صنعت موسیقی ترکیه چگونه شکل گرفت؟

نمونه پژوهی | صنعت موسیقی ترکیه چگونه شکل گرفت؟
بررسی صنعت موسیقی ترکیه نشان می دهد این کشور چگونه توانسته موسیقی بومی خود را با تکنولوژی همراه کند و به موسیقی بومی خود قوام ببخشد

موسیقی ترکیه در طول تاریخ در زمینه های بسیاری گسترش یافته است. این زمینه ها عبارتند از موسیقی کلاسیک ترکیه که در قصرها و شهرها نواخته شده، موسیقی فولکلور ترک که طی صدها سال به عنوان سخن مستقیم مردم آناتولی به وجود آمده است، موسیقی مذهبی و موسیقی گروهی (Band Music). موسیقی پلی فونی (Polyphony) غربی که پایه موسیقی معاصر است درست پس از تأسیس جمهوری آغاز شد. دیگر انواع موسیقی که در 20 سال گذشته به وجود آمده اند، مانند پاپ، راک، جاز و هیپ هاپ، نیز در بین انواع موسیقی قرار دارند که با لذت به آن ها گوش فرا داده می شود.

در دوران عثمانی، اندرون و تکه (Enderun and Tekke) مؤسسات آموزش موسیقی کلاسیک بودند، که تحت نظارت دربار قرار داشتند.Darulelhan که در اواخر دوران عثمانی تأسیس شد، نخستین مدرسه رسمی موسیقی ترکیه بود. پیش از تأسیس جمهوری، دارورلهان به هنرستان شهرداری استانبول نام گرفت و بعدها به هنرستان دولتی دانشگاه استانبول تغییر نام داد. گذشته از این، هنرستان موسیقی ترکی دانشگاه فنی ترکیه نیز در سال 1979 تأسیس شد و بسیاری هنرستآن های دانشگاهی دیگر به دنبال آن تأسیس شدند.

 رادیوی دولتی که در دوران جمهوری تأسیس شد، نقش مهمی در تدریس موسیقی کلاسیک ترکیه و اجرای آن داشت. گروه های کر موسیقی سنتی در استانبول، آنکارا، ازمیر، دیاربکر، الازیغ، به رسا و سامسون / بولدوگ، گروه موسیقی تاریخی ترکی استانبول، گروه های موسیقی ملی استانبول و ادیرنه، و گروه موسیقی عارفانه قونیه برخی از سازمان هایی هستند که در دنیای امروز موسیقی ترکیه حضور دارند.

 رئوف یکتا، سادتین آرل، سوفی از گی، منیر نورالدین سلجوک، صفیه آیلاء سادتین کایناک، سلهاتین پینار، امین اونگان، نوزات آتلیغ، علاءالدین یاواشچا، نیازی ساین، نکدت یاسر، سهیلا ألتمیسدورت، آونی آنیل، اسماعیل هاکی اوزکان، ارول دران، سنوچن تانریکرور، مرال اوگورلو، اینچی چایریلی و احسان اورگن، مثال هایی از آهنگسازان، نوازندگان، اساتید و دانشمندان موسیقی کلاسیک ترکیه در دوران جمهوری هستند.

 ویژگی خاص موسیقی فولکلوریک ترکیه بی نام بودن آن است. ویژگی «بینام» لحن ها بدین معناست که سنت، همراه با خلاقیت مردم محلی از یک نسل به نسل بعد منتقل می شود. سیاست اتخاذ شده درباره موسیقی در دوران جمهوری، پذیرفت که منبع موسیقی معاصر ترکیه لحن های فولکلور از مردم است. قبیله های کل کشور، برای جمع آوری این آثار ساماندهی شدند، تلاش هایی برای تعیین نت های موسیقی و ضبط و ثبت آن ها در آرشیوها صورت گرفت. در سال 1936، هنرستان دولتی هنرهای زیبای آنکارا به طور کامل به انجام تحقیقات موسیقی فولکلور پرداخت و پس از یک سال تلاش در این رابطه، بر یک اساس منظم، تا سال 1952، 10 هزار ملودی به ثبت رسید و در آرشیوها ضبط گردید.

رادیو دولتی که پخش آن در 1937 آغاز شد، عامل دیگری در روح بخشیدن به موسیقی فولکلور است. برنامه های موسیقی فولکلور معتبر نوازندگانی همچون سادی یاور آتامان، تامبوراچی عثمان پهلوان، سروت کوشکونسیس و مظفر سارسوزن، بسیار مورد علاقه بودند. در سال های اخیر، موسیقی فولکلور ترکیه، یکی از انواع موسیقی است که در این کشور بسیار گوش داده می شود. در حالی که مشهور ساختن تأثیر رادیو و تلویزیون نقش داشت، فعالیت های گروه های در موسیقی فولکلور وابسته به وزارت فرهنگ و گردشگری، سهم مهمی در این شهرت بخشیدن داشتند. قبیله های سازماندهی شده تنها توسطTRT برای مجموعه آثار و نیز پخش آن ها، در توسعه موسیقی فولکلور نقش چشم گیری داشتند.

آثار موسیقی پلیفونیک در ترکیه، پس از اعلان جمهوری به وجود آمدند. در این زمان، مطالعات و اجراهایی که موسیقی معاصر و فولکلور ترکیه به عنوان پایه و اساس آن ها بودند و تکنیک های موسیقی بین المللی که تحت رهبری آتاتورک مورداستفاده قرار گرفتند، حرکت به سوی موسیقی غربی را آغاز نمودند. با اعزام دانشجویان به خارج از کشور و آوردن کارشناسانی همچون جوزف مارکس، پائول هیندرمیت، کارل ایرت و بلا بارتوک از خارج، تشکیل مؤسسات بنیادین راه اندازی شدند. با تأسیس هنرستان دولتی هنرهای زیبای آنکارا در 1936، مطالعاتی برای پردازش موسیقی فولکلور ترکیه در نظم موسیقی پلی فونیک غربی، شدت یافت. آهنگسازان بنامی همچون کمال رزیت ری، احمد عدنان سایگون، یولوی کمال آرکین، فریت آلتار، نشیل کاظم اکسس که نسل اول آهنگسازان را در دوران جمهوری تشکیل می دهند، در هنرستآن های مختلف غرب تحصیل کرده بودند. نسل بعد که مسیر مدرسان نسل اول آهنگسازی را دنبال می کرد، مدرسه آهنگسازی ترکیه را بنا نهادند که بر اساس موسیقی فولکلور بود اما از جنبش های غربی نیز نشأت می گرفت.

قدیمی ترین مجموعة سمفونیک، ارکستر سمفونیک ریاست جمهوری، یک عامل مهم در محبوبیت موسیقی پلی فونیک است. این ارکستر، که به عنوان رهبری در محبوب ساختن موسیقی پلی فونیک است، با برگزاری کنسرت های بسیار در کشورهایی ازجمله آلمان، ایالات متحده، فرانسه، اسپانیا، ایتالیا و کره جنوبی در شناساندن موسیقی پلی فونیک ترکیه به جهان موفق عمل نمود. علاوه بر ارکسترهای ملی استانبول، ازمیر، آنتالیا، بورسا و چوکوروا، گروه کر پلی فونیک ملی تأسیس سال 1988، امروزه نیز همچنان به اجرا در بسیاری تورهای ملی و بین المللی ادامه می دهد. علاوه بر ارکسترهای ملی، تعدادی ارکستر خصوصی مهم نیز وجود دارد مانند ارکستر سمفونی بیلکنت، ارکستر فیلهارمونیک استانبول - بورسا و ارکستر اتاق أکبانک، علاوه بر رهبران ارکستری که برنده جایزه شده بودند و ارکسترهایی در دیگر کشورها اجرا کرده و ضبط های ملی و بین المللی در حوزه موسیقی پلی فونیک انجام داده بودند مانند حکمت سیسمک، گورر آیکال، رنجیم گوکمن و به تین گونز، بسیاری موسیقیدآن های مشهور نیز بر اساس قانونی که برای کودکان با استعداد وضع شده است، در خارج تحصیل کرده اند.

 طوفان «راک اند رول» که از دهه 60 در سراسر جهان آغاز شد، توسط گروه های موسیقی جوانان در ترکیه نیز دنبال شد. در طی این مدت، مدرسه راک آناتولی، که در عصر ما نیز همچنان بانفوذ است، تأسیس شد. این تمایل که با نگارش کلمات ترکی با آهنگ های خارجی آغاز شد، به سوی آهنگهای خاصی تغییر مکان داد که موسیقی فولکلور ترکی و موسیقی آرام غربی را ترکیب می کرد؛ قطعاتی که بر تفسیر هنری، خلاقیت و اهمیت موسقیایی به دست آمده، تأکید داشتند.

تولد صنعت موسیقی ترکیه تماماً به شرکت های ضبط و تهیه کننده ای برمی گردد که در آغاز قرن بیستم تأسیس شدند. همچنین می توان مشاهده کرد که در دوران جمهوری تا دهه 1960، این شرکتها در صنعت موسیقی در همین تعداد محدود باقی مانده اند. تمایل به تغییر که در دهه 1960 آغاز شد، با رواج نوارهای کاست و ضبط صوت ها در دهه 1970 برجسته تر گشت. رشد محبوبیت نوازندگان محلی و خارجی در میان مردم به افزایش عرضه و تقاضا منجر گشت که سیمای قدرتمند صنعت موسیقی را برانگیخت.

همگام با این توسعه، بازار موسیقی در 20 سال گذشته رشد چشمگیری داشته است. صنعت موسیقی ترکیه، که فعالیت خود را در نیمه دوم دهه 80 آغاز کرد، مرحله فعال و سازنده ای را در دهه 90 طی کرد. در دهه 2000، همانند بقیه جهان، صنعت موسیقی در کشور ما تغییرات عمدهای داشت. نوازندگانی که به تازگی وارد بازار موسیقی شده اند، می توانند بلافاصله مشهور شوند. به این ترتیب، گروه های طرفداران تشکیل شده و کنسرت ها برگزار می شوند. سالانه بیش از 100 میلیون آلبوم داخلی و خارجی فروخته می شود. وسایل ارتباط جمعی مانند رادیو، تلویزیون و اینترنت در محبوب سازی بازار موسیقی نقش داشته اند.

در حالی که توسعه اینترنت، به دلیل انتقال فناوری که آن نیز به سرعت در حال رشد و توسعه است، عامل مهمی در محبوب سازی این بخش بوده اند، دسترسی آسان کاربران به موسیقی از هر نقطه، به کاهش فروش های فیزیکی منجر شده است. تعداد ناشران موسیقی به ثبت رسیده در ترکیه، واضح ترین شاخص این وضعیت است. پر واضح است که این میزان کاهش، بر کارگران بازار موسیقی نسبت به نوازندگان و تهیه کنندگان، اثر منفی شدیدتری داشته است.

طبق قانون 5846 «حقوق فکری و هنری»، شش انجمن حرفه ای تأسیس شده است که نماینده صنعت موسیقی هستند و در جهت حفظ حقوق کپی رایت صاحبان اثر هنری، نوازندگان و تولید کنندگان فنوگرام فعالیت می کنند: انجمن حرفهای صاحبان اثر موسیقایی ترکیه» و «انجمن حرفهای گروه صاحبان اثر موسیقایی» برای صاحبان اثر موسیقایی فعالیت می کنند؛ «انجمن حرفه ای نوازندگان» برای نوازندگان، انجمن حرفه ای مربوط به صاحبان حقوق تولید کنندگان فنوگرام برای تولید کنندگان فنوگرام صاحب حقوق مشغول به فعالیت هستند.

شرکت هایی که از موسیقی در فضاهای باز استفاده می کنند یا شرکت های رادیو تلویزیون و صحن های مشابه، با اخذ مجوز از انجمن های فوق الذکر آثار موسیقایی را به کار می گیرند. صاحبان اثری که اعضای به ثبت رسیده انجمن های حرفه ای هستند، خوانندگان، آهنگسازان و دیگر تولید کنندگان فونوگرام از اجرا بهره مند می شوند. انجمن های فوق نه تنها به هماهنگ ساختن کاربرد مجاز مجموعه های خارجی در سراسر کشور می پردازند بلکه از طریق هماهنگ نمودن همان رویکرد صدور مجوز برای آثار داخلی به منظور استفاده در خارج از کشور به بهبود بخش موسیقی کمک می کنند.

انجمن های حرفه ای علاوه بر عملی ساختن توسعه این صنعت مستقیماً به وسیله فعالیتهای صدور مجوز، با انجام اقدامات مداخله ای در استفاده غیرقانونی بدون مجوز از حفظ حقوق کپی رایت اطمینان حاصل کرده و به صورت غیرمستقیم به رشد بخشی سرعت می بخشند. آن ها در این چارچوب، در پی تولیدات بدون مجوز و یا غیر قانونی و سوء استفادها، اقدامات حقوقی و نظارتی را در مقابل استفاده غیر قانونی آغاز کرده و به منظور متوقف کردن نقض حقوق به خصوص در الگوهای دیجیتال، اقدامات قانونی متعددی را مورد مطالعه قرار می دهند.